Lipoedeem

Lipoedeem betekent letterlijk 'vetzwelling'. Het is een chronische aandoening van het vetweefsel, vrijwel uitsluitend voorkomend bij vrouwen. Bij mannen wijst lipoedeem op een hormonale stoornis. Bij lipoedeem is er sprake van een ongelijkmatige vetverdeling over het lichaam. Omdat er niet echt sprake is van oedeem is de term lipohypertrofie meer op zijn plaats.

De afwijking komt voornamelijk voor aan het onderlichaam soms ook aan de armen. Bij een aantal patienten is er naast lipoedeem ook van sprake van lymfoedeem. Vaak worden bij patienten met lipoedeem andere klachten gezien zoals moeheid, pijn bij aanraking van de huid en snelle overbelasting. Vaak is men zich dit niet eens bewust.

Hoe ontstaat lipoedeem?
De oorzaak van lipoedeem is niet bekend. Erfelijke factoren spelen vaak een rol. Naast de abnormale vetverdeling zijn er aanwijzingen dat bij een aantal patienten ook sprake is van een verminderde afvoer van weefselvocht (lymfe) in combinatie met verslapping van het bindweefsel. Daardoor kan in de loop der tijd een combinatie ontstaan van lipoedeem en lymfoedeem ook wel lymfo-lipoedeem genoemd.

Tevens blijkt bij lipoedeem vaak sprake van een zwak houdings- en bewegingsapparaat waarbij de banden (enkels, voeten, knieen) vaak zwak zijn. Bij fysiotherapeutisch onderzoek wordt zo vaak verminderde spierkracht gevonden en zwakke gewrichten en steunweefsel. Soms heeft een patient last van doorgezakte voeten. Factoren die lipoedeem negatief beinvloeden zijn:

  • aanleg tot overgewicht / vetzucht
  • te grote calorische intake ('verkeerder voeding')
  • hormonale factoren
  • lang zitten of staan
  • te weinig spierarbeid
  • warmte
  • aanwezigheid van lymfoedeem/veneus oedeem
  • veranderd zelfbeeld

Wat zijn de verschijnselen?
lipoedeem3Lipoedeem wordt meestal zichtbaar aan het eind van de puberteit vooral aan de onderbenen, heupen, dijen, binnenkant van de knieen en in mindere mate de onderarmen. Opvallend is het ontbreken van zwelling aan de hand- en voetrug, iets dat wel aanwezig is bij lymfoedeem en veneus oedeem. Bij lipoedeem voelt de huid in de eerste jaren zacht aan, in de loop der tijd kunnen, vooral als er sprake is van overgewicht, veranderingen in het onderhuidse vetweefsel optreden. De huid wordt hierbij stugger en onregelmatiger, vooral als er sprake is van overgewicht. Als gevolg hiervan kan er zwelling ontstaan die wel door vocht wordt veroorzaakt.

lipoedeem2In tegenstelling tot andere vormen van oedeem kunnen bij lipoedeem geen deukjes in de huid worden gedrukt. Bij lipoedeem kunnen aan de dijbenen fijne putjes ontstaan, in de volksmond "sinaasappelhuid" of "cellulitis" genoemd. Door een verhoogde kwetsbaarheid van de haarvaatjes in het vetweefsel kunnen bloeduitstortingen eerder optreden. Een koud gevoel, vooral van de onderbenen, is een veel gehoorde klacht.

Lipoedeem moet worden onderscheiden van lymfoedeem. Bij lymfoedeem is pijn een weinig voorkomende klacht(zie: wat zijn de klachten?).

 

Als lipoedeem lang bestaat ziet men vaak dat er bijkomende klachten ontstaan. Alleen goede lichamelijke inspanning, oefeningen, actief zijn en een goed dieet waarbij voedsel inname en verbranding in evenwicht zijn, kan een patient deze bijkomende klachten proberen te voorkomen of te beperken. Vaak komt men in een negatieve spiraal waarfoor juist veel spierzwakte en overgewicht kunnen ontstaan, waardoor een lipoedeem verergert en er later vochtophoping bij ontstaat (lymfo-lipoedeem).


LipoedeemKlinisch beeld van een patient met lipoedeem van de enkelvariant. Let op de plooivorming net boven de enkel, daar waar het vetweefsel begint. Geen enkele aanwijzing voor lymfoedeem aanwezig (volledig slanke voeten).

< = plaats van scherpe begrenzing van lipoedeem

Lymfoedeem begint meestal eenzijdig, lipoedeem altijd tweezijdig. Bij lymfoedeem treedt tevens zwelling op van de voet (hand), bij lipoedeem niet. Een bloeduitstorting na een klein letsel treedt bij lymfoedeem zelden op. Lipoedeem vormt voor veel vrouwen een zware psychische belasting met vooral gevoelens van schaamte. Het altijd dragen van broeken is hiervan een duidelijk signaal.

Wat zijn de klachten?
Vrijwel alle patienten klagen over een pijnlijk, gezwollen gevoel in het aangedane deel van de benen. De huid, vooral van de scheenbenen is erg gevoelig vooral voor druk van buitenaf ( "pijn bij het dragen van steunkousen"). Een koud gevoel, vooral van de onderbenen, is een andere veel gehoorde klacht. De klachten nemen in de loop van de dag toe, vooral bij warmte. Deze variant is wel beschreven als het Lipoedeem van Allen-Hinze.

Een andere veel gehoorde klachten is dat patienten vaak moeheid ervaren en dat blijkt dat lichamelijke inspanning moeilijk is. Overigens is een patient zich dat vaak niet eens bewust en vindt men zelf dat de spieractiviteit ruim voldoende is. Na lang staan en/ of zitten kan aan het eind van de dag enige zwelling van de voeten optreden. Blijvende zwelling van de voeten kan wijzen op een beginnend, bijkomend lymfoedeem. Hoog leggen van het been doet bij lipoedeem de klachten niet afnemen. Langer bestaand lipoedeem en overgewicht kunnen een extra belasting betekenen van de gewrichten. Daardoor komen voet-, knie- en heupklachten bij lipoedeem vaker voor dan bij gezonde personen.

Welk onderzoek wordt er gedaan?
Het is zeer belangrijk dat er een goede diagnose wordt gesteld, juist omdat de behandeling van lymfoedeem en lipoedeem erg verschillen. Bij het onderzoek in Ziekenhuis Nij Smellinghe worden de volgende factoren onderzocht:

  • anamnese en lichamelijk onderzoek
  • zorgvuldige, objectieve fysiotherapeutisch onderzoek inclusief spierkrachtmeting
  • hormonaal onderzoek
  • eventueel voedingsanalyse
  • eventueel lymfe- en vaatonderzoek

Wat is de behandeling?
Behandeling van lipoedeem is geen eenvoudige zaak. Laat u goed informeren en voorlichten en overtuigt u ervan dat er goed onderzoek (inclusief vaatonderzoek!) naar uw klachten heeft plaatsgevonden en dat de goede diagnose is gesteld. Vaak wordt de diagnose niet of onjuist gesteld waardoor mensen bijvoorbeeld vetzucht wordt aangepraat en veel dieten worden geadviseerd zonder resultaat. Soms krijgen mensen onjuiste adviezen.

Een multidisciplinaire beoordeling en advies kan van veel waarde zijn om alle aspecten van lipoedeem voldoende aandacht te geven. Aangezien het ontstaan van lipoedeem niet kan worden voorkomen zal, indien noodzakelijk, de behandeling dan ook mede gericht moeten worden op factoren die lipoedeem negatief beinvloeden:

  1. Let op voor het ontstaan van overgewicht. Toename van vet op de plaatsen van lipoedeem zal door een dieet niet meer verdwijnen! Volg bij overgewicht een dieet om toename te voorkomen. Bij een normaal lichaamsgewicht heeft afvallen geen effect op het lipoedeem.

  2. Zorg voor voldoende lichaamsbeweging ( m.n. fietsen, zwemmen, fitness e.d.) Vaak is een patient zich niet bewust van de verminderde spierkracht.

  3. Draag overdag zonodig aangemeten steunkousen om extra vochtvorming tegen te gaan en afvoer van lymfe te bevorderen. Steunkousen zijn altijd nodig als er tevens sprake is van lymfoedeem en/of veneus oedeem b.v. na een trombosebeen. Steunkousen bij lipoedeem zullen in het begin vrijwel altijd als pijnlijk worden ervaren!

  4. Als er een duidelijke lymfoedeem component is kan soms aanvullende therapie worden gegeven zoals manuele lymfdrainage, intensieve verbandtherapie gevolgd door het dragen van aangemeten steunkousen. De behandeling dient alleen op goede indicatie plaats te vinden.

  5. Medicijnen hebben geen enkel effect. Gebruik van plastabletten kan zelfs extra risico's opleveren. Ook het gebruik van allerlei apparaten die in kranten en tijdschriften worden aangeboden om overtollig vet en cellulitis te behandelen is zinloos. Uw vet en putjes blijven, uw geld verdwijnt!

  6. Chirurgische behandeling in de vorm van wegzuigen van vet (liposuctie), bijvoorbeeld rond de knie of het onderbeen wordt niet of nauwelijks toegepast en kan beschadiging van lymfbanen en dus indirect lymfoedeem tot gevolg hebben. Soms is er wel een indicatie voor wegzuigen. Dit kan dan het beste in een multidisciplinair behandelprogramma plaatsvinden en in een centrum dat ervaring heeft met alle vormen van behandeling van lipoedeem en lymfoedeem.

  7. In sommige gevallen kan psychosociale hulp bijdragen aan het veranderen van een zelfbeeld.

  8. Langdurige follow-up, begeleiding, objectieve effectmeting (zowel omtrek, gewicht en spierkracht) en zorgvuldige documentatie om te kijken of een behandelplan effectief is. Dit kan zowel gebeuren door uw arts, fysiotherapeut en/of huidtherapeut.

Bronnen

Lymfoedeem in de Praktijk, R.J. Damstra
Lipodem und Cellulitis - sowie andere Erkrankungen des Fettgewebes, R.H.K.

 

Contact

  Kasteellaan 17, 5855 AD Well
  0478 501743
  Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
 
 

Our Map